Thơm một căn bếp, nhớ một miền quê

Có những món ăn vừa bắc xuống đã làm cả nhà muốn ngồi vào mâm. Cá còn sôi nhẹ trong nồi, lá ném vừa cho vào bát canh, cơm nóng đã xới. Hương ném không cần nhiều, nhưng đủ làm người quen biết hôm nay bữa cơm có vị mình thích.

Ở Huế, ném có mặt trong những món rất đời thường. Người trồng ở Điền Môn quý cây ném cũng bởi điều ấy: củ và lá làm ra không nằm xa cuộc sống, mà vào ngay bữa ăn của mỗi gia đình.

Chén ruốc kho bên nồi cơm nóng

Ruốc được hòa loãng, ném giã dập phi lên cho thơm, rồi cho phần ruốc vào đun sôi. Nếm lại cho vừa, thêm ớt nếu thích. Không cần mâm cao cỗ đầy, một chén ruốc kho cùng rau luộc hay dưa leo cũng khiến bát cơm có chỗ để chấm, để chan, để ăn thêm.

Bài ký Ném của Lê Phi trên Huế ngày nay nhắc đến ruốc kho ném và canh ruốc lá ném trong bữa ăn ở làng. Những món giản dị ấy là chất liệu đẹp để hiểu vì sao một thứ gia vị nhỏ lại được nhớ đến lâu.

Bạn có thể thử ruốc kho trong căn bếp của mình. Dùng ít ruốc trước vì ruốc vốn mặn, phi ném vừa vàng nhẹ rồi mới thêm phần nước. Món ngon nhất là lúc vị vừa với người ăn, không cần cay hay mặn đến mức phải cố quen.

Mùi củ trong món kho, màu lá trong món canh

Củ ném thường được giã dập để ướp hoặc phi. Với cá kho, ném đi cùng tiêu và nước mắm; khi nồi sôi ở lửa nhỏ, hương gia vị thấm vào phần cá. Mỗi nhà có một cách nêm, nhưng cùng biết cái thơm của món ăn bắt đầu từ vài củ nhỏ.

Lá ném lại hợp với phần nước. Canh cá, canh thịt hoặc nồi cháo chỉ cần một ít lá đã làm sạch, thái nhỏ. Cho vào gần cuối, nấu vừa chín rồi nhấc xuống. Lá xanh nổi lên, mùi thơm cũng vừa đủ để bữa ăn được thưởng thức lúc còn nóng.

Nếu muốn đổi món, thử nấu cháo gà rồi thêm củ ném phi và ít lá. Bát cháo múc ra, người thích tiêu thêm tiêu, người thích lá thêm một ít lá đã nấu chín. Cùng ngồi ăn nóng, một món giản dị cũng đủ làm bữa nhà vui hơn.

Người mới ăn, người đã quen

Với người mới dùng ném, mùi cay nồng có thể khá rõ. Chúng tôi thường gợi ý bắt đầu bằng một lượng nhỏ trong món đã quen nấu. Nếm thấy hợp thì tăng ở lần sau. Chẳng cần thay hết hành, tỏi trong bếp chỉ sau một bữa.

Còn với người đã quen, ném có khi là thứ muốn mang theo mỗi lần xa quê. Trong túi chỉ là những củ trắng; đến lúc giã dập trong căn bếp mới, mùi thơm lại làm một món ăn có cảm giác gần nhà hơn.

Thơm một căn bếp

Người làm nông có niềm vui khi thấy sản vật mình trồng được dùng ngon. Túi ném đến tay bạn, rồi thành món cá kho, chén ruốc hay bát cháo nào đó. Chuyện đồng ruộng gặp chuyện bếp nhà ở đúng khoảnh khắc ấy.

Nếu hôm nay chưa nghĩ ra món gì, cứ thử phi vài củ ném cho nồi cá thường nấu. Biết đâu từ một lần đổi gia vị, bạn lại có thêm món quen của gia đình.