Màu xanh trên cát, chuyện người Điền Môn trồng ném

Ruộng ném không có màu xanh dày của những cây lá lớn. Lá nhỏ, mảnh, mọc thành từng khoảng rồi nối nhau thành luống. Nhìn xa thấy xanh; nhìn gần mới thấy cây còn chừa ra những chỗ để đất cát hiện lên.

Ở Điền Môn, màu xanh ấy đã gắn với công việc của bà con qua nhiều mùa. Củ ném bạn giã trong bếp bắt đầu ở đây, dưới mặt đất, giữa những lá cây người trồng vẫn phải theo dõi từng ngày.

Cát dưới chân, lá ở trên tay

Đất cát thấm nước tốt nhưng giữ nước kém, lượng hữu cơ cũng thấp. Đó là đặc điểm được ghi nhận trong nghiên cứu vùng trồng ném ở Huế của Đại học Huế. Với người làm ruộng, những điều ấy hiện ra trong công chăm cây: nhìn độ ẩm, nhìn lá và chọn cách làm phù hợp với ruộng mình.

Mưa đến, nắng lên, công việc ngoài đồng cũng thay đổi theo. Một cây hợp với đất không có nghĩa người trồng được quên cây. Mỗi luống xanh vẫn cần giống, sự chăm sóc và thời điểm thu phù hợp.

Một mùa, chờ cả lá lẫn củ

Bà con Điền Môn thường bắt đầu vụ ném vào khoảng tháng 9. Mùa lá thường từ tháng 11 đến tháng 1, mùa củ khoảng tháng 3 đến tháng 4. Nhịp ấy giúp người trồng sắp việc và người mua nhớ lúc tìm sản phẩm.

Khi thu lá, phần ngon được đưa vào món canh, món cháo. Khi thu củ, công việc lại xuống gần mặt đất hơn: thu lên, làm sạch, chọn lại. Cây ném có hai phần để bán, mỗi phần cần người trồng và người mua hiểu đúng cách dùng.

Vì vậy hỏi "ném có chưa?" cũng có thể hỏi thêm "mùa này có lá hay củ?". Câu hỏi nhỏ nhưng giúp nhận đúng thứ cần cho bữa ăn.

Công việc còn ở chiếc rổ sau thu hoạch

Củ vừa thu không đi thẳng từ ruộng vào nồi cá. Phần đất bám cần được làm sạch, sản phẩm cần chuẩn bị trước khi đến khách. Nhìn ảnh bà con bên những chiếc rổ, bạn thấy một đoạn công việc thường ít được kể khi nói về nông sản.

Chúng tôi muốn khách hàng biết cả đoạn ấy. Không phải để bữa ăn trở nên phức tạp hơn, mà để khi cầm túi ném, bạn hình dung được bàn tay đã chăm cây và chuẩn bị sản phẩm.

Người trồng mong một mùa có người mua

Chăm cây là công việc ngoài đồng, tìm đầu ra lại là câu chuyện khác. Cây tốt, thu được hàng, bà con còn mong sản phẩm đến được người cần. HTX Vĩnh Xương có vai trò kết nối, giới thiệu và trao đổi để người mua hiểu ném Điền Môn rõ hơn.

Bạn có thể bắt đầu cuộc trao đổi bằng món mình định nấu, lượng cần và thời điểm nhận. Những thông tin cụ thể ấy giúp HTX tư vấn hàng đang có theo mùa, người mua cũng chủ động hơn.

Khi mùi đồng vào căn bếp

Ném còn ở ruộng thì có màu lá và dáng luống. Vào bếp rồi, thứ người ta nhớ nhất lại là mùi thơm lúc giã củ, lúc mở nắp nồi canh. Hai hình ảnh cách nhau cả một mùa chăm cây.

Người Điền Môn tiếp tục công việc trên đất cát, mong phần ném mình làm ra được dùng ngon. Còn bạn, một bữa thử món mới cũng là một cách đến gần vùng quê này.