Cây ném và câu chuyện của một vùng đất cát

Ở Điền Môn, chúng tôi có một cách giới thiệu quê mình rất giản dị: mời bạn ăn bữa cơm có ném.

Có thể là nồi cá kho vừa nhấc xuống, có thể là bát canh còn nóng. Củ ném đã giã dập, lá ném đã thái nhỏ, nằm khiêm nhường trong món ăn. Nhưng vừa mở nắp nồi, mùi thơm cay nồng ấy đã khiến người quen nhận ra. Đó là hương vị chúng tôi trồng trên những luống đất cát quê nhà.

Từ vườn nhà ra những luống ruộng

Ném, cũng gọi là nén hay hành tăm, là cây gia vị đã gắn với Điền Môn qua nhiều thế hệ. Lá xanh mảnh, củ trắng nhỏ. Trước đây, bà con trồng trong vườn để có sẵn thứ nêm canh, ướp cá; cần một ít thì ra vườn lấy, chẳng phải đi xa.

Khi nhiều người biết đến hương ném, việc trồng dần mở rộng ra những vùng đất cát. Vùng Bùi, vùng Bàu trở thành những địa danh gắn với câu chuyện sản phẩm. Trong chặng đường phát triển, vùng trồng tập trung từng đạt khoảng 40 ha với hơn 160 hộ tham gia. Từ phần gia vị có sẵn trong vườn, ném dần trở thành sản phẩm đem thêm thu nhập cho bà con.

Điền Môn nay thuộc phường Phong Phú, thành phố Huế. Địa chỉ hành chính có thay đổi, còn tên Ném Điền Môn vẫn giữ cách gọi của vùng quê đã chăm cây và giữ vị.

Người trồng ném nhớ mùa bằng màu lá

Khoảng tháng 9, bà con thường bắt đầu vụ mới. Củ giống được đặt xuống luống, rồi những mầm xanh lần lượt nhô lên. Vài tháng sau, ruộng có lá để thu. Từ khoảng tháng 11 đến tháng 1 năm sau, ném lá có thể vào những bữa cơm mùa lạnh.

Đến tháng 3, tháng 4, lại mong mùa củ. Lá và củ nối nhau, mỗi phần có một lúc ngon, một cách dùng. Làm nông phải nhìn thời tiết và nhìn cây, nên lịch thu hoạch cũng có thể xê dịch theo từng vụ.

Với chúng tôi, nhớ một mùa ném là nhớ những lần chăm ruộng, những lúc chờ mưa vừa đủ và công việc làm sạch sau khi thu lên. Khách hàng thấy túi ném trên tay, người trồng nhìn trong đó cả một mùa đã đi qua.

Giữ hương quê, cùng nhau làm ăn

HTX Vĩnh Xương cùng bà con chăm lo sản phẩm từ lá và củ ném. Đường, điện và hệ thống tưới của vùng trồng giúp việc làm nông thuận tiện hơn. Khi làm cùng nhau, chuyện giới thiệu sản phẩm, trao đổi với khách và chuẩn bị hàng cũng có thêm một nơi để kết nối.

Điều chúng tôi mong là người mua hiểu mình đang nhận loại ném nào, dùng ra sao, cất thế nào cho ngon. Người lần đầu dùng có thể thử một món cá kho; người đã quen có thể tìm lại hương bếp quê trong nồi cháo. Mỗi người đến với ném bằng một cách riêng, và đều có thể bắt đầu từ một bữa ăn.

Một lời mời từ Điền Môn

Bạn không cần biết hết chuyện đồng ruộng mới có thể yêu một sản vật. Cứ mở túi ném, làm sạch vài củ, giã nhẹ rồi phi trên chảo dầu. Mùi thơm ấy sẽ kể tiếp phần câu chuyện còn lại.

Từ Điền Môn, chúng tôi gửi bạn thứ gia vị nhỏ của quê mình. Mong rằng khi nồi cơm vừa chín và món ăn vừa dọn, ném sẽ có một chỗ thân quen trong căn bếp của bạn.